Xích, cáp palăng mòn tới mức nào thì phải loại bỏ
Bộ hao của một chiếc palăng không phải cái máy, mà là xích, cáp và móc — ba thứ chịu tải ở mọi lần nâng. Chúng hỏng theo ba kiểu khác nhau, và quan trọng hơn: có kiểu còn xử lý được, có kiểu thì không quay lại được nữa. Phân biệt hai nhóm đó bằng mắt và bằng tay là việc làm được ngay tại chỗ.
Chỗ thông tin không tồn tại — nói trước cho rõ
Không nguồn nào trong danh mục công bố ngưỡng loại bỏ cho xích hay cáp palăng — không có con số phần trăm giãn dài, không có mức mòn tính bằng milimét. Tiêu chuẩn về kiểm định thiết bị nâng có đề cập tiêu chí loại bỏ, nhưng đó là tài liệu trả phí, nên trang này chỉ nói tới sự tồn tại của nó chứ không trích một trị số nào.
Vì vậy phần chính ở dưới được viết thành dấu hiệu nhìn và sờ thấy, và mỗi dấu hiệu chỉ trả lời đúng một câu: tiếp tục dùng, hay dừng lại đưa đi kiểm. Quyền phán quyết loại bỏ một sợi xích thuộc đơn vị quản lý thiết bị hoặc đơn vị kiểm định — dựa trên tiêu chuẩn áp dụng và hồ sơ của chính thiết bị đó, nằm ngoài phạm vi một trang kiến thức.
Ba bộ phận chịu tải, ba kiểu hỏng khác nhau
- Xích tải — hỏng bằng cách DÀI RA. Mỗi lần nâng, tải kéo giãn từng mắt xích một chút. Phần giãn đó không tự co lại, và nó không chia đều: mắt nào hay nằm đúng chỗ ăn khớp với bánh xích thì chịu nhiều hơn. Đây là lý do phép kiểm rẻ nhất là so các mắt liền nhau với nhau, chứ không phải đo một mắt rồi tra bảng. Theo trang sản phẩm tương ứng, model NITTO 20VP5 dùng xích tải đường kính 8mm dạng một nhánh — cỡ xích là thông số công bố, còn mức giãn thì không.
- Cáp thép — hỏng bằng cách ĐỨT DẦN TỪNG SỢI. Palăng tăng cáp kiểu bánh cóc không có xích: theo trang sản phẩm tương ứng, OPT P1000 và OPT P2000 đều đi kèm cáp thép đường kính 5mm, chỉ khác chiều dài. Cáp không dài ra như xích — nó tưa sợi, gãy sợi lẻ nhô lên khỏi thân cáp, hoặc bẹp mất tiết diện tròn ở chỗ từng bị gập.
- Móc — hỏng bằng cách MỞ MIỆNG RA. Móc chịu tải quá mức không gãy ngay mà biến dạng dẻo trước: miệng móc rộng dần. Theo mô tả model NITTO 20VP5, móc làm bằng thép mangan rèn nóng, xoay 360 độ quanh trục treo và có chốt an toàn — chốt đó là thứ thứ hai cần nhìn, vì một chốt không còn tự bật lại kín thì móc mất đúng chức năng giữ dây khỏi trượt ra.
Còn xử lý được hay phải dừng lại — bảng dấu hiệu
Ranh quan trọng nhất của cả trang nằm ở đây: trạng thái LẮP SAI thì gỡ ra là xong, trạng thái BIẾN DẠNG thì không. Hai nhóm này hay bị gộp làm một vì cùng biểu hiện là “kéo nặng tay”.
| Nhìn hoặc sờ thấy | Thuộc nhóm nào | Làm gì |
|---|---|---|
| Xích xoắn, hoặc chạy lệch khỏi rãnh bánh xích | Lắp sai — còn xử lý được | Gỡ xoắn, đưa lại đúng rãnh; xem bài về palăng không lên tải, kẹt xích |
| Cơ cấu bám bụi, gỉ, kéo sượng đều suốt hành trình | Bảo dưỡng — còn xử lý được | Vệ sinh, bôi trơn theo hướng dẫn của hãng |
| Một vài mắt xích dài ra rõ so với các mắt liền kề | 🔴 Biến dạng — không quay lại được | Dừng dùng, đưa đi kiểm — gỡ xoắn hay bôi trơn đều không đổi được tình trạng này |
| Cáp có sợi gãy nhô lên khỏi thân, hoặc chỗ bị bẹp mất tiết diện tròn | 🔴 Biến dạng — không quay lại được | Dừng dùng đoạn cáp đó, đưa đi kiểm |
| Miệng móc rộng ra, hoặc chốt an toàn không tự bật lại kín | 🔴 Biến dạng — không quay lại được | Dừng dùng, đưa đi kiểm |
| Kéo nặng bất thường ở tải nhẹ | Chưa kết luận được | Đây là dấu hiệu chung của cả hai nhóm — kiểm xích, rãnh và độ sạch trước, rồi mới xét tới biến dạng |
Hàng cuối là chỗ hay dẫn tới xử nhầm hướng: các trạng thái còn sửa được đã được nêu ở palăng không lên tải, tuột tải, kẹt xích. Nếu tải đang treo trên palăng mà phát hiện dấu hiệu nhóm đỏ thì thứ tự việc thuộc về kê chống tải sau khi kích nâng — đưa tải xuống điểm tựa vững trước, rồi mới xử thiết bị.
Vì sao phần này quyết định chi phí chạy của palăng
Cái máy gần như không hao — thân vỏ, bánh răng và cơ cấu hãm đều nằm trong hộp kín. Thứ đi ra vào tải ở mọi lần nâng là xích, cáp và móc, nên chi phí chạy của một chiếc palăng gần như trùng với tuổi thọ của ba thứ đó. Và chúng có một đặc điểm khác hẳn khuôn ép hay lưỡi cắt: mòn ở đây không làm sản phẩm xấu đi để mình nhận ra — nó chỉ làm xác suất rơi tải tăng lên, một cách im lặng, cho tới lần cuối cùng.
Đó là lý do việc kiểm ba bộ phận này được xếp vào trước mỗi lần nâng chứ không theo lịch tháng — cùng nguyên tắc với phần kiểm trước ca ở kiểm tra dụng cụ thủy lực trước ca làm việc. Phần chọn đúng cỡ palăng ngay từ đầu — thứ quyết định xích phải chịu bao nhiêu mỗi lần — nằm ở chọn palăng theo tải trọng, và ranh giữa ba lớp thiết bị kéo/nâng ở so sánh palăng tăng cáp, máy tời kéo cáp thủy lực. Toàn bộ nhóm ở trang thiết bị nâng hạ.
Câu hỏi thường gặp
Xích palăng giãn bao nhiêu phần trăm thì phải thay?+
Trang này không đưa con số đó. Không nguồn nào trong danh mục công bố ngưỡng loại bỏ theo phần trăm, và tiêu chuẩn về thiết bị nâng là tài liệu trả phí nên ở đây chỉ dẫn được tên chứ không trích trị số. Thứ dùng được ngay tại chỗ là so sánh: đặt vài mắt xích liền nhau cạnh nhau, mắt nào dài ra rõ so với các mắt kế bên là mắt đã chịu quá phần của nó.
Xích bị xoắn có phải là xích hỏng không?+
Không — đó là hai chuyện khác nhau. Xích xoắn, lệch khỏi rãnh bánh xích hoặc kẹt vì bụi bẩn là trạng thái còn xử lý được và thuộc bài về palăng không lên tải, tuột tải, kẹt xích. Xích mòn hoặc giãn thì không quay lại được: kim loại đã biến dạng dẻo, gỡ xoắn xong nó vẫn ở nguyên tình trạng đó.
Palăng tăng cáp và palăng xích có cùng bộ hao không?+
Không. Palăng xích kéo tay hao ở xích tải và bánh xích. Palăng tăng cáp kiểu bánh cóc hao ở đoạn cáp thép đi kèm — theo trang sản phẩm tương ứng, OPT P1000 và P2000 đều dùng cáp thép đường kính 5mm, chỉ khác chiều dài. Cáp thép hỏng theo kiểu riêng của nó: tưa sợi, gãy sợi lẻ, bẹp tiết diện — nhìn khác hẳn xích.
Móc treo có thuộc phần phải kiểm không?+
Có, và nó thường bị bỏ qua vì trông chắc chắn. Theo mô tả model NITTO 20VP5, móc được chế tạo từ thép mangan rèn nóng và xoay 360 độ quanh trục treo kèm chốt an toàn. Hai thứ cần nhìn: miệng móc có mở rộng ra so với hình dạng ban đầu không, và chốt an toàn có tự bật lại kín sau khi buông tay không.
Ai là người quyết định loại bỏ một sợi xích?+
Đơn vị quản lý thiết bị hoặc đơn vị kiểm định, không phải trang này. Những gì nêu ở đây là dấu hiệu quan sát được để biết khi nào cần đưa thiết bị đi kiểm — phần phán quyết dựa trên tiêu chuẩn áp dụng và hồ sơ của chính thiết bị đó, nằm ngoài phạm vi một trang kiến thức.
Bài viết liên quan
Cần đối chiếu cỡ xích, cỡ cáp theo model đang dùng?