Ống thủy lực bị phồng, rò, nứt: cơ chế hỏng & dấu hiệu sớm

Ống thủy lực hỏng theo ba kiểu khác nhau và không thể xử giống nhau: phồng là lớp bố chịu lực đã đứt, rò tại đầu bấm là lỗi lắp ghép, nứt vỏ ngoài thường là lão hóa do môi trường. Đọc đúng kiểu hỏng giúp biết nên thay ngay, thay cả cụm, hay đổi cách đi ống.

Ống thủy lực gồm mấy lớp, và lớp nào chịu lực?

Một đoạn ống thủy lực không phải một ống cao su đặc — nó có ba phần việc tách bạch. Lớp lót trong tiếp xúc trực tiếp với dầu, giữ cho dầu không thấm ra và không bị dầu ăn mòn. Lớp bố chịu lực (bện thép hoặc quấn thép) là lớp duy nhất chịu áp suất — toàn bộ khả năng chịu áp nằm ở đây. Lớp vỏ ngoài chỉ bảo vệ lớp bố khỏi trầy xước, nắng, dầu mỡ, hóa chất — nó không chịu áp. Hiểu được ba lớp này là hiểu được toàn bộ phần còn lại của bài: mọi kiểu hỏng đều là câu chuyện "lớp nào hỏng trước".

Đoạn ống của bộ dụng cụ tay phải chịu mức áp nào?

Ống và khớp nối trên bộ dụng cụ rời phải chịu được áp làm việc của chính cặp bơm–đầu công tác đang dùng, nên con số cần đối chiếu là áp của thiết bị chứ không phải cảm giác "ống dày là chắc". Bảng dưới lấy nguyên số đã có nguồn của các model đang phân phối — cho thấy nhóm này tập trung ở một lớp áp duy nhất:

Điểm rút ra từ bảng: đoạn ống ngắn nối bơm với đầu công tác trên bộ dụng cụ tay đang làm việc ở lớp áp cao nhất của cả bộ, chứ không phải một đoạn phụ kiện phụ. Với bơm hai cấp, ống chịu áp cao đúng vào lúc thợ thấy tay bơm nhẹ đi và tưởng máy đang "nhàn" — cách đọc đúng đặc tính hai cấp nằm ở chọn bơm thủy lực theo áp suất và lưu lượng.

Vì sao ống phồng lên một cục? Còn dùng được không?

Cơ chế: lớp bố chịu lực tại chỗ đó đã đứt — áp suất bên trong không còn gì giữ, đẩy lớp lót phình ra và đội lớp vỏ ngoài lên thành một cục. Ống phồng không còn dùng được, kể cả khi chưa rò một giọt nào. Nguyên nhân bố đứt: vượt áp lặp lại (mỗi lần vượt áp làm đứt vài sợi bố), uốn gấp hơn mức ống cho phép, xoắn ống khi lắp (bố bện theo hướng cố định, xoắn làm các lớp bố trượt lên nhau thay vì cùng chịu lực), hoặc ống bị kéo căng khi cụm máy chuyển động thay vì để chùng đúng cách.

Rò ở ngay đầu bấm — vì sao chỗ này hay rò nhất?

Đầu bấm là chỗ duy nhất trên toàn tuyến mà ống bị ép biến dạng có chủ đích để giữ chặt — vừa phải đủ chặt để không tuột, vừa không được chặt tới mức cắt đứt lớp bố. Ba nguyên nhân theo thứ tự hay gặp: bấm không đủ chặt (ống bị rút dần ra khi có áp, dấu hiệu là vệt dầu rỉ quanh cổ đầu bấm), bấm quá chặt (cắt vào lớp bố, không rò ngay nhưng ống đứt sát mép đầu bấm sau một thời gian), hoặc sai cặp đầu bấm với ống (bề mặt tiếp xúc không khớp, chỗ nào không tiếp xúc là chỗ rò). Dấu hiệu dễ đọc sai: dầu đọng gần đầu bấm chưa chắc rò từ đầu bấm — dầu có thể chảy dọc thân ống rồi đọng ở chỗ thấp nhất. Lau khô sạch, chạy áp, rồi xem chỗ nào ướt trước mới là chỗ rò thật.

Nứt lớp vỏ ngoài — nguy hay không?

Nứt vỏ ngoài chưa phải hỏng chức năng (vỏ không chịu áp), nhưng nó mở đường cho hơi ẩm và hóa chất vào tới lớp bố thép — bố thép gỉ mất khả năng chịu lực, quay lại đúng cơ chế phồng ở trên. Nguyên nhân thường gặp: nắng và tia cực tím, dầu mỡ/hóa chất không tương thích với vật liệu vỏ, cọ xát liên tục vào khung máy, nhiệt độ môi trường cao kéo dài. Nứt vỏ là dấu hiệu đếm ngược, không phải sự cố tức thời — thấy nứt là lúc lên kế hoạch thay, không phải lúc chờ tới khi rò.

Cách đọc dấu hiệu sớm — quy trình kiểm không cần tháo máy

• Xem khi không có áp: tìm vết phồng, vết nứt vỏ, chỗ vỏ bị mài mòn tới lộ sợi bố, chỗ ống bị xoắn.
• Sờ dọc thân ống — chỗ cứng bất thường hoặc mềm bất thường so với phần còn lại đều đáng nghi.
• Xem đường đi của ống khi máy chạy hết hành trình: có bị kéo căng, cọ vào cạnh sắc, hay gấp khúc ở cuối hành trình không.
• Lau khô rồi tạo áp, quan sát chỗ ướt đầu tiên — không dùng tay rà tìm chỗ xì, tia dầu áp cao có thể xuyên qua da.

An toàn: tuyệt đối không dùng tay trần dò tìm điểm xì — dùng bìa cứng hoặc miếng gỗ đưa ngang qua vùng nghi ngờ.

Thay một đoạn hay thay cả cụm?

Ống phồng/đứt bố: thay đoạn đó và kiểm ngay các đoạn cùng tuyến — chúng chịu cùng điều kiện làm việc và thường cùng tuổi. Rò tại đầu bấm do tay nghề: làm lại đầu bấm, không tái sử dụng đầu bấm cũ đã ép. Nứt vỏ nhiều đoạn cùng lúc là dấu hiệu môi trường lắp đặt sai, không phải lỗi từng ống — thay hết mà không đổi cách đi ống thì lô mới sẽ hỏng y hệt. Nếu nghi ngờ chỗ rò thực ra nằm ở đầu bơm hoặc kích chứ không phải đường ống, xem bơm thủy lực không lên áp, tụt áp hoặc xi lanh thủy lực tụt tải, trôi cần.

Ống dẫn dầu áp lực cao thường đi kèm các dòng bơm thủy lực rời nối với đầu công tác qua ống mềm — kiểm tra ống định kỳ trên bất kỳ cấu hình nào dùng bơm rời.

Bài viết liên quan

Đọc thêm nếu nghi ngờ ở chỗ khác của hệ: Van xả, van một chiều không giữ áp (nếu áp mất mà đường ống vẫn nguyên vẹn), đầu nối nhanh không cắm được, rò dầu khi tháo (nếu chỗ rò nằm ở khớp nối), hoặc kích thủy lực không lên, xì dầu, rò rỉ. Xem thêm Ép cos & Cắt cáp — cẩm nang chọn máy.

Câu hỏi thường gặp