Nền đặt kích thủy lực và tấm kê: chống lún, chống trượt
Nền không chịu tải theo tổng khối lượng mà theo áp lực trên đơn vị diện tích. Đế kích chỉ vài trăm centimet vuông lại đang dồn xuống hàng chục tấn — nên một nền đang đỡ được cả cỗ máy vẫn có thể lún cục bộ ngay dưới chiếc kích.
Diện tích đế nhỏ đến mức nào — lấy số thật ra xem
Con số dễ hình dung nhất là của model có tải lớn nhất trong danh mục: TLP HHYG-100B có đế 188 × 160 mm theo dbk.vn, tức khoảng 300 cm², cho tải danh định 100 tấn. Nói cách khác, toàn bộ phần tải chiếc kích này gánh đang đi qua một mặt tiếp xúc nhỏ hơn một tờ giấy A5. Các model kích chai còn có đế nhỏ hơn nữa vì thân tròn và gọn.
Đây là lý do phép so sánh trực giác “nền này đỡ được cả cái máy thì đỡ được cái kích” luôn sai hướng. Cỗ máy đứng trên nhiều chân và thường có bệ trải rộng; chiếc kích thì cô đặc tải về một điểm. Cùng một tải, giảm diện tích tiếp xúc đi mười lần thì áp lực lên nền tăng mười lần — và nền phản ứng với áp lực, không phản ứng với tổng khối lượng. Thông số đế và tải của từng model trong bảng tra ở trang kích thủy lực, kèm nguồn từng dòng.
Trang này ⛔ không đưa trị số sức chịu tải của nền (kG/cm² hay MPa) vì con số đó phụ thuộc nền cụ thể tại chỗ và cần khảo sát mới có nguồn — phần đó ghi “đang cập nhật”, nội dung dưới đây là cách so sánh tương đối và cách kiểm mà người dùng tự làm được.
Kiểm nền trước khi đặt — 4 thứ nhìn được bằng mắt
| Kiểu nền | Rủi ro chính | Việc phải làm trước khi đặt kích |
|---|---|---|
| Bê tông dày, phẳng, lành | Trượt do dầu mỡ trên mặt | Lau sạch dầu, kiểm độ nghiêng |
| Bê tông có vết nứt hoặc mối nối | Vỡ cục bộ ngay dưới đế, sập đột ngột | Dời sang vùng lành, hoặc dùng tấm kê trải qua vết |
| Nhựa đường | Lún chậm khi nóng — không ai để ý vì diễn ra từ từ | Tấm kê cứng, rộng; kiểm lại định kỳ khi tải còn treo |
| Đất, sỏi, nền công trường | Lún không đều ⇒ kích nghiêng dần trong lúc nâng | Bắt buộc dùng tấm kê rộng, đầm phẳng trước |
| Sàn thép, sàn lưới, nắp hố ga | Võng hoặc lật — kết cấu không tính cho tải điểm | Không đặt kích lên; dời tới vị trí có nền chịu lực |
| Sức chịu tải cho phép của từng loại nền | Đang cập nhật | Đang cập nhật — cần khảo sát nền tại chỗ, chưa có nguồn xác nhận |
Chọn tấm kê: rộng để trải tải, dày để không võng
Tấm kê làm đúng một việc: biến một điểm tải thành một vùng tải. Muốn làm được việc đó, nó phải thoả cả hai điều kiện cùng lúc. Rộng — để diện tích tiếp xúc với nền lớn hơn hẳn đế kích, kéo áp lực xuống. Và dày, cứng — vì một tấm rộng nhưng mỏng sẽ cong theo tải và lại dồn hết áp lực về đúng vùng ngay dưới đế, tức là không giải quyết được gì mà chỉ tạo cảm giác an tâm.
Chất liệu nên tránh cũng chính là những thứ hay có sẵn: gạch vỡ giòn không báo trước, gỗ mục gãy theo thớ, ván ép tách lớp khi ẩm, và mọi vật có mặt cong hoặc tròn vì chúng lăn được. Tiêu chí chọn vật kê cùng cách kê đúng thứ tự nằm ở kê chống tải sau khi kích nâng — lưu ý phân biệt hai vai: tấm kê nằm dưới đế kích để trải tải xuống nền, còn vật chống nằm dưới tải để đỡ thay cho kích sau khi đã nâng.
Một điểm nữa hay bị bỏ: tấm kê làm kích cao thêm. Nếu khe hở tại điểm kê vốn đã sát, việc thêm tấm kê có thể khiến kích không luồn vừa nữa — nên tính chiều dày tấm kê vào ngay từ bước chọn máy, cùng với chiều cao thu gọn, theo chọn kích theo tải trọng, hành trình và chiều cao lắp.
Lún và trượt biểu hiện khác nhau — bắt đúng dấu hiệu
- Lún: chậm, âm thầm, dễ nhầm với kích tụt. Tải xuống dần trong khi cần xả vẫn đóng và kích không có vết dầu. Cách tách: đánh dấu mức trên thân kích và mức mặt nền quanh đế — nếu đế lún xuống so với nền thì đó là nền, nếu ty thu vào so với thân thì đó là kích, chẩn đoán theo kích không lên, xì dầu, rò rỉ.
- Trượt: nhanh, gần như không có giai đoạn cảnh báo. Dấu hiệu phải bắt ở vài centimet nâng đầu tiên — đế nhích ngang, hoặc tải có xu hướng lệch về một phía ngay từ đầu.
- Lún một bên ⇒ chuyển thành nghiêng. Nền lún không đều là một trong ba nguyên nhân gây đổ kích, và nó tự khuếch đại khi piston vươn cao — cơ chế đầy đủ ở kích chai bị đổ, lệch, nghiêng khi nâng.
Với việc nâng nhiều điểm, nền còn quan trọng hơn nữa: chỉ cần một chân lún nhẹ hơn chân kia là tải đã nghiêng và dồn tải bất thường sang một chiếc — xem nâng bằng nhiều kích cùng lúc. Còn toàn bộ thứ tự thao tác trước — trong — sau khi nâng nằm ở hướng dẫn vận hành kích thủy lực an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Nền đang đỡ được cả cỗ máy, sao vẫn lún dưới chiếc kích?+
Vì nền không chịu tải theo tổng khối lượng mà theo áp lực trên đơn vị diện tích. Cỗ máy phân tải ra nhiều chân và diện tích tiếp xúc lớn; chiếc kích dồn gần như toàn bộ phần tải nó gánh xuống một mặt đế chỉ vài trăm centimet vuông. Cùng một tải, diện tích nhỏ đi bao nhiêu lần thì áp lực lên nền tăng lên bấy nhiêu lần — đó là lý do nền tốt vẫn có thể lún cục bộ ngay dưới đế kích.
Tấm kê nên rộng bao nhiêu?+
Không có con số chung vì phụ thuộc sức chịu tải của nền tại chỗ. Nguyên tắc dùng được: tấm kê càng rộng thì áp lực lên nền càng nhỏ, và tấm phải đủ dày để không võng — một tấm rộng nhưng mỏng sẽ cong theo và lại dồn tải về đúng vùng ngay dưới đế, mất hết tác dụng. Ưu tiên tấm dày, cứng, mặt phẳng, rộng hơn đế kích về mọi phía.
Đặt kích trên nền nhựa đường có được không?+
Rủi ro cao, nhất là trời nắng nóng. Nhựa đường mềm dần theo nhiệt độ nên có thể chịu được lúc mới đặt rồi lún dần trong lúc đang giữ tải — kiểu lún chậm này nguy hiểm hơn lún ngay vì không ai để ý. Nếu buộc phải làm, dùng tấm kê cứng đủ rộng và kiểm lại vị trí kích định kỳ trong suốt thời gian tải còn treo.
Nền bê tông thì có cần tấm kê nữa không?+
Bê tông phẳng, dày và lành lặn thì thường không cần, nhưng vẫn nên kiểm ba thứ trước khi đặt: mặt nền có sạch dầu mỡ không (dầu làm đế trượt), có vết nứt hay mối nối ngay dưới chỗ định đặt không, và mặt có nghiêng không. Bê tông mỏng hoặc đã nứt thì vẫn cần tấm kê để trải tải qua vùng lành.
Đế kích bị trượt ngang khi nâng là do đâu?+
Thường do một trong ba: mặt nền có dầu hoặc nước làm giảm ma sát; kích không đặt vuông góc nên có thành phần lực ngang ngay từ đầu; hoặc điểm tiếp xúc phía trên trượt trước rồi kéo theo cả kích. Trượt ngang khác lún ở chỗ nó xảy ra rất nhanh, nên dấu hiệu cần bắt là ở vài centimet nâng đầu tiên chứ không phải khi đã lên cao.
Đặt kích lên nắp hố ga hay sàn thép, sàn lưới có được không?+
Không đặt. Những kết cấu đó được tính cho tải trải đều của người và xe đi lại, không phải cho tải dồn vào một điểm bằng đế kích — kiểu hỏng là võng hoặc lật, chứ không phải lún từ từ để mà kịp thấy. Việc phải làm là dời tới vị trí có nền chịu lực, không phải kê thêm tấm lên mặt nắp. Bảng kiểm nền trong bài xếp đây là một trong bốn kiểu nền cần nhìn trước khi đặt.
Bài viết liên quan
Cần tư vấn chọn kích đúng tải và đúng khe hở tại chỗ?