Đầu cáp trung thế phóng điện cục bộ: nguyên nhân

Phóng điện cục bộ (partial discharge) tại đầu cáp trung thế gần như luôn bắt nguồn từ lỗi thi công khi làm đầu cáp — không phải lỗi vật liệu cáp. Hiểu đúng cơ chế giúp phòng ngừa ngay từ bước thi công, thay vì chờ phát hiện sự cố sau khi đã đưa vào vận hành.

① Dấu hiệu sớm cần lưu ý ngay khi thi công

• Bề mặt cách điện sau khi gọt có vết xước hoặc không đều — dấu vết cơ học này có thể tạo khoảng trống nhỏ (void) khi lắp phụ kiện co nhiệt, dù mắt thường khó thấy rõ ngay lúc thi công.
• Còn sót lớp bán dẫn dưới lớp cách điện sau bước tách — kiểm tra kỹ bằng mắt và tay trước khi chuyển sang bước tiếp theo, đây là lỗi khó phát hiện sau khi đã lắp kín đầu cáp.
• Cắt vuông thay vì gọt côn tại điểm chuyển tiếp cách điện — dễ nhận ra ngay bằng mắt trước khi lắp phụ kiện, nên kiểm tra lại hình dạng gọt côn trước khi tiếp tục.

② Cơ chế khuếch đại — vì sao lỗi nhỏ lúc thi công trở thành sự cố lớn

Một khoảng trống khí nhỏ (void) hoặc tạp chất còn sót trong lớp cách điện tạo ra điểm có điện trường tập trung cao hơn hẳn phần vật liệu xung quanh. Tại điểm đó, phóng điện cục bộ — những tia phóng điện rất nhỏ, lặp lại nhiều lần — bắt đầu xảy ra khi cáp mang điện. Mỗi lần phóng điện làm hỏng thêm một chút vật liệu cách điện tại đúng điểm đó, khiến khoảng trống lớn dần theo thời gian vận hành — không phải xảy ra một lần rồi dừng. Quá trình này có thể kéo dài từ vài tháng tới nhiều năm tùy mức độ lỗi ban đầu, âm thầm tiến triển cho tới khi vật liệu cách điện tại điểm đó suy yếu đủ để gây sự cố phóng điện hoàn toàn — nguyên nhân phổ biến của sự cố cáp ngầm trung thế xảy ra sau một thời gian vận hành bình thường, không phải ngay lúc đóng điện.

③ Ngưỡng cần đo kiểm chuyên nghiệp

Phóng điện cục bộ ở giai đoạn sớm không thấy được bằng mắt hay nghe được bằng tai ở đầu cáp đã lắp kín — chỉ phát hiện được bằng thiết bị đo PD chuyên dụng do đơn vị có chuyên môn thực hiện. Với công trình quan trọng (trạm biến áp, tuyến cáp cấp điện liên tục), nên đưa việc đo kiểm PD vào quy trình nghiệm thu sau khi làm đầu cáp, thay vì chỉ kiểm tra bằng mắt các bước thi công — kiểm tra bằng mắt chỉ bắt được lỗi rõ rệt (mục ①), không bắt được void nhỏ đã hình thành bên trong.

④ Chi phí phòng ngừa so với chi phí sự cố

Làm đúng quy trình 4 bước (xem bài quy trình làm đầu cáp trung thế đúng chuẩn) với đúng dụng cụ chỉ tốn thêm vài phút thao tác cẩn thận so với làm ẩu. Ngược lại, sự cố phóng điện cục bộ phát triển thành sự cố cáp thật sự thường đòi hỏi cắt bỏ đoạn cáp hỏng, làm lại đầu cáp mới, và ngừng cấp điện trong thời gian sửa chữa — với cáp trung thế phục vụ trạm biến áp hoặc khu vực rộng, chi phí ngừng điện thường vượt xa chi phí thời gian bỏ ra để làm đúng ngay từ đầu.

Bài viết liên quan

Đọc thêm nếu bạn đang gặp các tình huống sau: Quy trình làm đầu cáp trung thế đúng chuẩn (để phòng ngừa ngay từ bước thi công), Chọn bộ làm đầu cáp trung thế theo loại cáp (nếu cần đúng dụng cụ cho từng bước), hoặc Dụng cụ thi công lắp đặt trạm biến áp cần chuẩn bị gì.

Câu hỏi thường gặp