Trước khi soi: vì sao phải lau sạch dầu cũ rồi mới tìm chỗ rò?
Bộ ép cos dùng bơm rời gồm bốn khối nối tiếp nhau — bơm, ống cao áp, khớp nối nhanh, đầu ép — và dầu rò ở bất kỳ khối nào cũng chảy dọc theo bề mặt xuống điểm thấp nhất, thường là thân bơm hoặc đáy hòm dụng cụ. Đó là lý do nhiều trường hợp đặt phụ tùng cho bơm trong khi điểm rò thật nằm ở khớp nối. Cách làm đúng: xả áp toàn bộ, lau khô cả bốn khối, để máy nghỉ rồi mới bơm lại và quan sát điểm dầu xuất hiện đầu tiên khi áp tăng. Nếu bộ máy của bạn là kìm tay bóp tích hợp (bơm nằm trong thân kìm, không có ống rời) thì cách khoanh vùng khác hẳn — xem kìm ép cos không lên áp, bơm yếu, bị kẹt. Sự khác biệt giữa hai kiểu máy này cũng là một trong những điểm cần cân nhắc từ đầu, xem đầu ép cos rời hay máy nguyên bộ tích hợp.
1. Rò quanh ty piston của đầu ép nghĩa là gì?
Đây là vị trí rò "nói" rõ nhất: dầu rỉ thành vòng quanh ty piston khi ty đi ra, rõ hơn ở cuối hành trình khi áp cao nhất. Cơ chế là phớt/gioăng làm kín trên ty đã hết khả năng làm kín — cùng nguyên lý hao mòn phớt của các thiết bị thủy lực khác trong nhóm, mô tả chi tiết ở phụ tùng bơm thủy lực. Điểm cần chú ý về hệ quả: rò tại ty piston làm áp không giữ được ở cuối hành trình, tức là đúng lúc mối ép cần lực nhất. Vì vậy mọi cos đã ép trong thời gian máy rò đều phải được kiểm lại theo tiêu chuẩn kiểm tra mối ép cos đạt chuẩn — rò dầu và ép cos non là hai mặt của cùng một sự cố, chỉ khác là một cái nhìn thấy bằng mắt, một cái không.
2. Rò tại khớp nối nhanh giữa đầu ép và ống dầu — do đâu?
Khớp nối nhanh là điểm tháo-lắp nhiều nhất trong cả bộ, nên cũng là nơi rò do thao tác nhiều hơn là do hỏng. Ba nguyên nhân cần loại trừ theo thứ tự: khớp chưa cắm hết hành trình (chưa nghe tiếng khoá, vòng khoá chưa trả về vị trí); bụi kim loại và mạt đồng ở công trường bám vào mặt khớp làm hở khe; và ghép khớp không cùng chuẩn khi lấy ống của bộ máy khác ra dùng tạm. Riêng trường hợp thứ ba đáng chú ý vì hai đầu vẫn có thể cắm vào nhau về mặt hình học nhưng không kín ở áp cao. Đây cũng là lý do khi mua thêm bơm hay ống rời phải đối chiếu đúng kiểu đầu nối theo model — ví dụ bản ghi thông số của IZUMI HP-700A hiện chưa xác nhận kiểu đầu nối đầu ra (ren rời hay khớp nhanh) nên cần hỏi nhà phân phối trước khi ghép với đầu công tác cụ thể, thay vì cắm thử ở áp cao.
3. Rò trên ống cao áp: khi nào phải thay cả đoạn ống?
Ống cao áp có ba dấu hiệu cần thay cả đoạn, không xử lý cục bộ: chỗ phồng cục bộ (lớp gia cường bên trong đã hỏng, bọc lại từ ngoài không phục hồi được), vết nứt/rạn ở sát cổ ren nơi ống bị gập nhiều lần, và rỉ dầu thành màng mỏng dọc thân ống. Không nối tạm, không kẹp xiết vào chỗ phồng để dùng cho hết ca — ống thay thế phải theo đúng cấp áp suất của bộ máy, không lấy ống của thiết bị áp thấp hơn ghép vào. Áp suất làm việc thật của các bơm đang phân phối cho thấy vì sao không được xử lý tạm:
| Bơm cấp dầu | Kiểu | Áp suất làm việc tối đa | Nguồn thông số |
|---|---|---|---|
| IZUMI HP-700A | Bơm tay, 2 cấp tốc độ | 68,5MPa | Trang chính hãng izumi.maxell.co.jp |
| OPT H-C | Bơm tay, bình dầu 2500cc | 20-700 kgf/cm² (≈70MPa) | thuyluctoancau.com và vhcorp.com.vn (2 nguồn khớp) |
| TAC CFP-800-1-D | Bơm chân, double acting | 700 kgf/cm² (10.000psi) | Trang chính hãng tachydraulic.com |
| TLP HHB-630A | Bơm điện, motor 0,75kW | 700bar (tối thiểu khởi động 20bar) | vhcorp.com.vn |
Ở khoảng áp suất này, không dùng tay hay ngón tay lần theo thân ống để tìm chỗ rò khi máy còn áp — xả áp trước, lau khô, rồi mới soi bằng mắt. Chọn ống và bơm thay thế theo đúng thông số cần dùng thì xem chọn bơm thủy lực theo áp suất và lưu lượng.
4. Rò ở bơm và bình dầu — dấu hiệu nào phân biệt với ba vị trí trên?
Dấu hiệu phân biệt là thời điểm dầu xuất hiện. Rò ở đầu ép và khớp nối chỉ rõ khi áp tăng; rò ở bình dầu hoặc cổ nạp dầu của bơm thì thấy cả khi máy nằm yên, đặc biệt sau khi vận chuyển nằm nghiêng trong xe. Với bơm tay thủy lực, thêm một dấu hiệu riêng: cán bơm rơ lỏng hoặc bóp nặng bất thường đi kèm rỉ dầu ở chân cán. Với bơm điện thủy lực, dầu đọng dưới đáy thân máy cần phân biệt với dầu tràn do nạp quá vạch — bình dầu 8 lít của dòng HHB-630 nếu nạp quá mức sẽ trào ra khi motor chạy, không phải hỏng phớt. Việc dùng đúng loại dầu cũng ảnh hưởng trực tiếp tới tuổi thọ phớt, xem chọn dầu thủy lực theo độ nhớt.
5. Máy mất áp mà bên ngoài hoàn toàn khô — rò nội bộ?
Có một dạng rò không để lại vết dầu nào: dầu lọt qua gioăng piston hoặc qua hệ van ngay trong lòng máy rồi quay về bình dầu. Biểu hiện đặc trưng là bơm được nhưng áp không giữ — ty ép tụt về, phải bơm lại liên tục để giữ lực — trong khi cả bốn vị trí bên ngoài đều khô. Đây là trường hợp duy nhất trong bài không nên tự xử lý: cần mở kiểm tra theo đúng model nên hãy liên hệ đơn vị bán. Song song, đưa việc kiểm phớt và mức dầu vào lịch bảo dưỡng kìm/máy ép cos thủy lực để bắt được hao mòn trước khi nó thành mất áp giữa ca thi công. Xem toàn bộ model trong nhóm ép cos thủy lực nếu cần đối chiếu đúng cấu hình bơm-ống-đầu ép đang dùng.